20/3/2026
Παγκόσμια ημέρα ευτυχίας σήμερα –μία υπενθύμιση του θεμελιακού ανθρώπινου στόχου διαχρονικά και διαχωρικά, στόχου πυρηνικού της ανθρώπινης σκέψης και δράσης, που έμελλε να ταυτιστεί με το απόλυτο πανανθρώπινο αγαθό και «να βαφτιστεί» σε πολλές και ποικίλες γλώσσες, φιλοσοφίες, κοσμοθεωρίες, πολιτικές. Με τη σημερινή αφορμή, αναφερόμαστε σε ένα ιδιαίτερο «πνεύμα» της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, τον κυνικό φιλόσοφο Διογένη.
Ο Διογένης ο Κυνικός ήταν περιπλανώμενος φιλόσοφος, δριμύς είρων, κυνηγός της απλότητας, απαιτητικός επαίτης και επικριτής της ματαιοδοξίας της κοινωνίας του. Η ευτυχία, για εκείνον, δεν ήταν αποτέλεσμα εξωτερικών επιτευγμάτων, αλλά κατάσταση εσωτερικής αυτάρκειας και ελευθερίας. Απέρριπτε τον πλούτο, τη δόξα και τις συμβάσεις ως πηγές ψευδούς ικανοποίησης, υποστηρίζοντας ότι η εξάρτηση από αυτές γεννούσε δουλεία και, κατ’ επέκταση, δυστυχία. Η ευτυχία, κατά τον Διογένη, αναδυόταν όταν ο άνθρωπος απογυμνωνόταν από τις επιθυμίες που του επιβάλλονταν. Ήταν μια μορφή εσωτερικής κυριαρχίας, όπου η ζωή εναρμονιζόταν με τη φύση και την αλήθεια, καθιστώντας τον άνθρωπο πραγματικά ελεύθερο.
Στη φωτογραφία της ανάρτησης φιλοξενείται ο πίνακας του Jean-Léon Gérôme (1860) που απεικονίζει τον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Διογένη να ζει σε ένα μεγάλο πήλινο πιθάρι, σε μια λιτή ζωή σε αρμονία με τη φύση, μακριά από τις συμβατικές και κατ’ επίφασιν «αξίες» της κοινωνίας. [1] Ο ρεαλισμός της ζωγραφικής του Gérôme αποδίδει λεπτομερειακά τα σύμβολα της φιλοσοφίας του Διογένη: το πιθάρι (αυτάρκεια και αποκήρυξη υλικών αγαθών), το φανάρι κατά τη διάρκεια της μέρας (αναζήτηση της αλήθειας και του έντιμου ανθρώπου), τα σκυλιά (κυνική στάση ζωής, ζωή κατά φύσιν, περιφρόνηση συμβάσεων).
Ανάμεσα στα λίγα στοιχεία –κυρίως ιστορίες– γι’ αυτόν που έχουν φτάσει έως εμάς είναι το ακόλουθο ευτράπελο περιστατικό:
Ο Διογένης τυχαία μια μέρα εντόπισε τον ρήτορα Δημοσθένη να τρώει σε μια ταβέρνα. Ο Δημοσθένης που ήθελε να αποφύγει τον Διογένη, την ειρωνεία και την επαιτεία του, άρχισε να κρύβεται και να πηγαίνει κατά μέσα του χώρου. Αυτό το παρατήρησε ο Διογένης και του φώναξε: «Όσο πιο μέσα τραβιέσαι για να κρυφτείς, τόσο περισσότερο θα είσαι μέσα στην ταβέρνα!»[2].
Πόσο αιχμηρά εύστροφος!
Μα, αλήθεια, κάτι αντίστοιχο δεν συμβαίνει στις ζωές όλων μας και στις καταστάσεις που μάς απασχολούν; Όσο αποφεύγουμε τους άλλους ή και τον ίδιο μας τον εαυτό σχετικά με καταστάσεις ή θέματα προβληματικά της ζωής μας, όσο περισσότερο κλεινόμαστε σε αυτά με την πεποίθηση ότι δεν φαινόμαστε, τόσο πιο πολύ «μέσα» σ’ αυτά οδηγούμαστε. Κι ας το αρνιόμαστε μέχρι να το απωθήσουμε. Κι ας κρυβόμαστε μέχρι να το ξεχάσουμε.
Ευτυχώς που στον ψυχισμό όλων μας υπάρχει ένας Διογένης Κυνικός να μάς φανερώνει, εν ευθέτω χρόνω, την ίδια μας την «κρυψώνα»!
[1] Στον πίνακα «Διογένης» του Gérôme, η ζωγραφική καθίσταται φορέας φιλοσοφίας, καθώς μέσω της ρεαλιστικής απεικόνισης, της συμβολικής χρήσης αντικειμένων και της σκηνοθετημένης αντίθεσης ανάμεσα στην απλότητα του φιλοσόφου και τον κόσμο γύρω του, αποδίδεται ο πυρήνας της κυνικής σκέψης του Διογένη, μετατρέποντας μία οπτική εμπειρία σε στοχαστικό μήνυμα για την αλήθεια, την αυτάρκεια και την ανθρώπινη ελευθερία.
Ο πίνακας «Διογένης» του Jean-Léon Gérôme βρίσκεται στο “The Walters Art Museum” στη Βαλτιμόρη των Ηνωμένων Πολιτειών. Βλ.: https://art.thewalters.org/object/37.131/
[2] Από τους «Βίους Φιλοσόφων» του Διογένη του Λαέρτιου. Βλ. Διογένης Λαέρτιος, Βίοι και γνώμαι των εν φιλοσοφία ευδοκιμησάντων, Βιβλίο ΣΤ΄, Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος, 2006.
* Το άρθρο βασίζεται σε ανάρτηση της συντάκτριας από το προσωπικό της ιστολόγιο. Βλ. https://psychormito.wordpress.com/2013/10/14/%ce%bf-%ce%b4%ce%b9%ce%bf%ce%b3%ce%ad%ce%bd%ce%b7%cf%82-%ce%bf-%ce%ba%cf%85%ce%bd%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%bf-%ce%ba%cf%81%cf%85%cf%86%cf%84%cf%8c/
Comments are closed.