Σύντομη παρουσίαση

Ο Δήμος Νίκαιας – Αγ. Ιωάννη Ρέντη είναι Καλλικρατικός Δήμος και προέρχεται από την ένωση των Δήμων της Νίκαιας και του Αγίου Ιωάννη Ρέντη.

Ο Δήμος Νίκαιας συστάθηκε το 1933 σαν Δήμος, ενώ ο Δήμος Αγ. Ιωάννη Ρέντη το 1925 σαν κοινότητα. Με το ΦΕΚ 87/Α/7-6-2010 οι παραπάνω Δήμοι καταργούνται και δημιουργείται ο ενιαίος Δήμος Νίκαιας – Αγ. Ιωάννη Ρέντη με έδρα την Νίκαια.

Ο ενιαίος Δήμος αποτελείται από δύο Δημοτικές Ενότητες: τη Δημοτική Ενότητα Νίκαιας και τη Δημοτική Ενότητα Αγ. Ιωάννη Ρέντη.

Ο Δήμος Νίκαιας – Αγ. Ιωάννη Ρέντη, ανήκει στο Νομό Αττικής, βρίσκεται στη νοτιοδυτική περιοχή του Πολεοδομικού Συγκροτήματος της Αθήνας, στο διοικητικό διαμέρισμα Πειραιά της Περιφέρειας Αττικής. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.1515/85 «Ρυθμιστικό Σχέδιο για την προστασία περιβάλλοντος της Αθήνας» υπάγεται στην χωροταξική υποενότητα του Λεκανοπεδίου της Αθήνας. Ο Δήμος Νίκαιας – Αγ. Ιωάννη Ρέντη είναι από τους μεγαλύτερους Δήμους της Περιφέρειας Αττικής, ο οποίος βρίσκεται σε κομβική θέση μεταξύ της Αθήνας και του μεγάλου λιμανιού του Πειραιά και βρίσκεται στις παρυφές του όρους Αιγάλεω. Σύμφωνα με το Στρατηγικό Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης ο Δήμος Νίκαιας – Αγ. Ιωάννη Ρέντη χαρακτηρίζεται ως Διαδημοτικό Κέντρο Υπερτοπικών Δραστηριοτήτων.

Έχει έκταση 12.251 στρεμμάτων από τα οποία η Κοινότητα Νίκαιας καλύπτει 7.727 στρέμματα, (από τα οποία τα 5.444 αποτελούν το συνεκτικό οικιστικό ιστό του Δήμου ενώ τα 2.283 ανήκουν στον ορεινό όγκο του όρους Αιγάλεω), και τα υπόλοιπα 4.524 στρέμματα ανήκουν στη Κοινότητα Αγ. Ιωάννη Ρέντη.

Έχει μόνιμο πληθυσμό 105.430 κατοίκους, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της απογραφής του 2011.

Οριοθέτηση Δήμου: Βόρεια, συνορεύει με το Δήμο Κορυδαλλού, με το Δήμο Χαϊδαρίου, με το Δήμο Αιγάλεω και με το Δήμο Αγίας Βαρβάρας. Ανατολικά, με τους Δήμους: Αιγάλεω, Κορυδαλλού και με το Δήμο Μοσχάτου -Ταύρου. Νότια, με το Δήμο Πειραιά και με το Δήμο Μοσχάτου-Ταύρου. Δυτικά, με το Δήμο Κερατσινίου.

 

Ιστορική Αναδρομή 

Δημοτική ενότητα Νίκαιας 

Ο διωγμός του 1922 είναι ένα μακρύ μεταναστευτικό οδοιπορικό, ίσως ένα από τα μεγαλύτερα της ιστορίας, καθώς η αναγκαστική μετακίνηση δυο εκατομμυρίων προσφύγων στις ακτές του Αιγαίου δημιούργησε τεράστια ανθρώπινα παλιρροϊκά κύματα, τα οποία με την ωστική δύναμή τους χάραξαν -σε κοινωνικοπολιτικό, οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο- τις αιγαιακές ιστορικές εξελίξεις. Το Ελληνικό κράτος -για ν’ αντιμετωπίσει την άφιξη 1.500.000 προσφύγων δημιούργησε σ’ όλη την ελληνική επικράτεια πλήθος συνοικισμών στις παρυφές των δομημένων πόλεων ή και εκτός των συνόρων αυτών.

Οι Σμυρνιοί, οι Πόντιοι κι οι πρόσφυγες της λοιπής Ανατολής είναι οι κάτοικοι της Νέας Κοκκινιάς, του προσφυγικού συνοικισμού που αναπτύχθηκε στην Αττική γη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και -ως πόλη- μετονομάστηκε, κατόπι, σε Νίκαια Αττικής. Η ιδιοτυπία της Νέας Κοκκινιάς συνίσταται στο γεγονός της συγκατοίκησης ανθρώπων που προέρχονται από διαφορετικές περιοχές της Ανατολής, διαθέτουν ξεχωριστή νοοτροπία, ποικίλες ασχολίες κι ως συνδετικό κρίκο έχουν την ελληνική καταγωγή, την ελληνική γλώσσα και την Ορθόδοξη Πίστη.

Ο θεμέλιος λίθος του προσφυγικού συνοικισμού της Νέας Κοκκινιάς τέθηκε στις 18 Ιουνίου 1923. Εκεί στεγάστηκαν 6.390 οικογένειες σε 4.484 παραπήγματα, ενώ μέχρι το 1925 είχαν κτισθεί 10.000 δωμάτια για 45.000 οικογένειες. Για την οικοδόμησή τους εργάστηκαν 4.000 πρόσφυγες, μεταξύ των οποίων 900 γυναίκες. Παράλληλα, σχεδιάστηκαν οι δρόμοι, που έλαβαν τις ονομασίες τους απ’ τις πόλεις της Ανατολής με αλφαβητική σειρά, μετά από πρόταση του Σμυρναίου αρχαιολόγου Στίλπωνα Πιττακή (π.χ. οδός Αγκύρας, Αϊδινίου, Αδάνων, Ατταλείας, Βοσπόρου, Γρανικού, Επταλόφου, Εφέσου, Ικονίου, Κορδελιού, Μ. Ασίας, Μουδανιών, Σμύρνης, κ.ά.).

 

Ονομασία 

Υπάρχουν τρεις εκδοχές σχετικά με την ονομασία και την προέλευση του ονόματος Κοκκινιά. Η πρώτη εκδοχή, ότι η πόλη πήρε την ονομασία της από το μηχανικό που έχτισε την Κοκκινιά -τον Δημήτρη Κόκκινο- δεν είναι ευσταθής, γιατί η περιοχή της Παλαιάς Κοκκινιάς προϋπήρχε. Η δεύτερη εκδοχή, ότι η Κοκκινιά πήρε τo όνομά της λόγω της ύπαρξης κοκκινοχώματος είναι, επίσης, αβάσιμη, γιατί το κόκκινο χώμα προερχόταν από το εργοστάσιο κεραμοποιίας του Δηλαβέρη, που το προμηθευόταν απ’ τη Χαλκίδα και το Μπογιάτι. Η επικρατέστερη άποψη είναι πως η Παλαιά Κοκκινιά πήρε τ’ όνομά της απ’ την προγενέστερη ονομασία της περιοχής “Κοκκινάδα”. Η Κοκκινάδα ήταν κατάφυτη από παπαρούνες, γεγονός που το μαρτυρούν όσοι ευτύχησαν να τη δουν κατακόκκινη κι έπαιξαν -ως παιδιά- με το πορφυρό άνθος της παπαρούνας, το οποίο χτυπώντας το με το χέρι έσκαγε κυριολεκτικά στην παλάμη τους .

 

Το 1933 γίνεται η σύσταση του Δήμου με την απόσπαση του οικισμού Νέα Κοκκινιά από το Δήμο Πειραιώς και τον ορισμό του ως έδρα του Δήμου (ΦΕΚ 109Α-07/05/1933). Το 1940 ο οικισμός Νέα Κοκκινιά του Δήμου μετονομάζεται σε Νίκαια. Ο Δήμος μετονομάζεται σε Δήμο Νίκαιας (ΦΕΚ 271Α-03/09/1940). Το 1943 ο Δήμος αποσπάται από το νομό Αττικής και Βοιωτίας και υπάγεται στο νομό Αττικής (ΦΕΚ 223Α-26/07/1943). Το 1964 ο Δήμος αποσπάται από την επαρχία Αττικής του νομού Αττικής και υπάγεται στην επαρχία του νομού Πειραιώς (ΦΕΚ 185Α-30/10/1964). Το 1972 ο Δήμος αποσπάται από το νομό Πειραιώς και υπάγεται στο νομό Αττικής (ΦΕΚ 66Α08/05/1972). Ο Δήμος καταργείται με την ψήφιση του Νόμου Καλλικράτη (ΦΕΚ 87Α-07/06/2010) και συστήνεται ο Δήμος Νίκαιας- Αγίου Ιωάννη Ρέντη.

 

Πηγές:

  • Bourne J. Bruscino S. κ.ά, 1922. Ο μεγάλος ξεριζωμός. Η μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμών στην ιστορία, Νational Geographic 1925, σ. 40.
  • Παπαδοπούλου Α., Η Αττική Νίκαια, Νίκαια 2003, σ. 9.
  • Παπαδοπούλου Α., Η Αττική Νίκαια , ό. π., σ. 7
  • Μιχαηλίδης Σίμος, Η Γέννηση της Κοκκινιάς, Πειραιάς 1993, σ. 20.

 

Δημοτική ενότητα Αγ. Ιωάννη Ρέντη 

Ο Άγιος Ιωάννης Ρέντη εντάσσεται στην ευρύτερη περιοχή που ταυτίζεται με τον αρχαίο Δήμο της Ξυπετής, που παλιότερα ονομαζόταν Δήμος Τρώων ή Τροία, ο οποίος μαζί με τους Δήμους Φαληρέων, Θυμοιταδών και Πειραιέων αποτελούσαν το «Τετράκωμον Ηράκλειον».

Η ιστορία του Δήμου Αγίου Ιωάννη Ρέντη ανάγεται χρονικά στο απώτατο παρελθόν. Το 358 π.Χ., ο Επίκουρος ίδρυσε την περίφημη φιλοσοφική του σχολή στο επονομαζόμενο “Ρένδιον Πεδίον”, που ηχητικά τουλάχιστον μας παραπέμπει στο όνομα Ρέντης. Από τον 6ο π.Χ. έως τον 2ο αι. μ.Χ. ο τόπος κατοικήθηκε απ’ τους Ιπποθοωντίδες, μια απ’ τις ισχυρότερες και πλουσιότερες φυλές της Αθήνας, οι οποίοι ασχολούνταν κυρίως με την εκτροφή ίππων, πολεμικών αλόγων τα οποία εξόπλιζαν μαζί με το οικείο στρατιωτικό σώμα. Οι Ιπποθοωντίδες -σύμφωνα με αρχαίες μαρτυρίες- μετανάστευσαν απ’ την Ιωνία και κατοίκησαν σε πολλούς από τους αρχαίους αττικούς δήμους του δυτικού λεκανοπεδίου, απ’ τη Δεκέλεια έως τον Πειραιά. Από τον 1ο έως τον 12ο μ.Χ. αιώνα η περιοχή υπαγόταν στο Δήμο των Ελαιέων, ενώ μετά από σιγή αρκετών χρόνων έγινε γνωστή με τ’ όνομα “Ρέντης” ή “Άγιος Ιωάννης Ρέντη”.

Ετυμολογικά “Ρέντης” σημαίνει “εκ των έσω ρέον ύδωρ”, ονομασία με την οποία εμφανίζεται κατά τον 16ο αι. για να τη διατηρήσει μέχρι τις μέρες μας, ενώ η επωνυμία “Άγιος Ιωάννης Ρέντη” πηγάζει απ’ την ύπαρξη του ομώνυμου ναού, ο οποίος θεωρήθηκε οικογενειακός της επιφανούς οικογένειας των Ρέντηδων ή Ρένδηδων, η οποία άκμασε στους χρόνους της Φραγκοκρατίας.

Τον 20ο αιώνα συστήθηκε -από τμήματα των Δήμων Αθηνών και Πειραιώς- ως αυτόνομη Κοινότητα με την επωνυμία: Κοινότητα Αγίου Ιωάννη Ρέντη (Προεδρικό Διάταγμα της 16/2/1925), ενώ το Σεπτέμβριο του 1946 ανακηρύχθηκε σε Δήμο, με τ’ όνομα: Δήμος Αγίου Ιωάννη Ρέντη (105Β Διάταγμα, το οποίο δημοσιεύθηκε στο υπ. αρ. 290, τεύχος Α, ΦΕΚ).

Το 1925 γίνεται η σύσταση της κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Άγιος Ιωάννης Ρέντης από το δήμο Αθηναίων και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας (ΦΕΚ 48Α–27/02/1925). Το 1946 η κοινότητα αναγνωρίζεται σε δήμο Αγίου Ιωάννη Ρέντη (ΦΕΚ 290Α-26-09-1946). Το 1964 ο Δήμος αποσπάται από την επαρχία Αττικής του νομού Αττικής και υπάγεται στην επαρχία του νομού Πειραιώς (ΦΕΚ 185Α-30/10/1964). Το 1972 ο Δήμος αποσπάται από το νομό Πειραιώς και υπάγεται στο νομό Αττικής (ΦΕΚ 66Α08/05/1972). Ο Δήμος αποσπάστηκε στο νομό Αττικής από το νομό Πειραιώς. Ο οικισμός Άγιος Ιωάννης Ρέντης αποσπάται από το δήμο και προσαρτάται στο Δήμο Νίκαιας Αγίου Ιωάννη Ρέντη. Ο Δήμος καταργείται (ΦΕΚ 87Α-07/06/2010).

Πηγές:

  • Καπετανάκης Γ. κ.ά, Άγιος Ιωάννης Ρέντη. Η ιστορική και η πολεοδομική του εξέλιξη, ό. π., σ. 11, 20 και  23.
  • Αναλυτή Β., Πολεοδομική εξέλιξη και κοινωνική κατοικία στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη, Δήμος Αγίου Ιωάννη Ρέντη, 2007, σ. 17-19.
  • Καπετανάκης Γ. κ.ά, Άγιος Ιωάννης Ρέντη. Η ιστορική και η πολεοδομική του εξέλιξη, ό. π., σ. 55, 100.